नेपालको अर्थतन्त्र: विशेषता, चुनौती र सम्भावना | Nepal’s Economy: Features, Challenges and Prospects

October 11, 2026 · Updated October 14, 2026

नेपालको अर्थतन्त्र लोकसेवा आयोगको शाखा अधिकृत, नायब सुब्बा र खरिदार परीक्षामा सामान्य ज्ञान, अर्थशास्त्र र विकाससम्बन्धी पत्रमा अनिवार्यजस्तै सोधिने विषय हो। अर्थतन्त्रका विशेषता, संवैधानिक आर्थिक उद्देश्य, योजनाबद्ध विकासको इतिहास, प्रमुख आर्थिक संस्था, चुनौती र सम्भावनाबाट वस्तुगत र विषयगत दुवै प्रश्न आउँछन्। यस नोट्समा सबै पक्ष एकै ठाउँमा समेटिएका छन्। वर्षैपिच्छे बदलिने तथ्याङ्कका लागि आर्थिक सर्वेक्षण र बजेट वक्तव्य हेर्नुहोस्; यहाँ स्थायी अवधारणा र प्रवृत्तिमा जोड दिइएको छ। माथि नेपालीमा र तल English मा पढ्नुहोस्।

नेपालको अर्थतन्त्र: लोकसेवा तयारीका लागि सम्पूर्ण नोट्स (नेपाली)

१. अर्थतन्त्र भनेको के हो?

कुनै देशमा वस्तु तथा सेवाको उत्पादन, वितरण, विनिमय र उपभोगसँग सम्बन्धित सम्पूर्ण क्रियाकलाप र तिनलाई सञ्चालन गर्ने संस्था तथा नीतिको समग्र प्रणालीलाई अर्थतन्त्र भनिन्छ। नेपालको अर्थतन्त्र विकासशील, कृषिप्रधान भएर सेवा क्षेत्रतर्फ रूपान्तरित हुँदै गरेको, भूपरिवेष्टित र विप्रेषणमा उल्लेख्य रूपमा निर्भर अर्थतन्त्र हो।

नेपाल अतिकम विकसित मुलुक (LDC) को सूचीमा रहेको छ र संयुक्त राष्ट्रसंघको निर्णय अनुसार यस समूहबाट स्तरोन्नति (graduation) को प्रक्रियामा छ। “समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली” राष्ट्रको दीर्घकालीन आर्थिक सोच हो।

२. नेपालको संविधानमा आर्थिक व्यवस्था

धारा ५० (३) – आर्थिक उद्देश्य: सार्वजनिक, निजी र सहकारी क्षेत्रको सहभागिता तथा विकासमार्फत उपलब्ध साधन र स्रोतको अधिकतम परिचालन गरी तीव्र आर्थिक वृद्धि हासिल गर्दै दिगो आर्थिक विकास गर्ने र शोषणरहित समाजवाद उन्मुख स्वतन्त्र र समृद्ध अर्थतन्त्रको विकास गर्ने।
तीन खम्बे अर्थनीति: सार्वजनिक, निजी र सहकारी क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रका तीन खम्बा मानिएको छ।
धारा ५१ (घ) – अर्थ, उद्योग र वाणिज्यसम्बन्धी नीति: राष्ट्रिय उद्योगको संरक्षण, स्वदेशी लगानी प्रवर्द्धन, विदेशी लगानीलाई प्राथमिकताका क्षेत्रमा आकर्षित गर्ने।
भाग १० – संघीय आर्थिक कार्यप्रणाली: कानूनबमोजिम बाहेक कर लगाउन नपाइने (धारा ११५), संघीय सञ्चित कोष (धारा ११६), राजस्व र व्ययको अनुमान (धारा ११९)।
धारा ११९ (२): अर्थमन्त्रीले प्रत्येक वर्ष जेठ महिनाको १५ गते संघीय संसद्मा राजस्व र व्ययको अनुमान (बजेट) पेस गर्नुपर्छ।
धारा ६० – राजस्व बाँडफाँट: संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच राजस्वको न्यायोचित बाँडफाँट।

३. नेपालको अर्थतन्त्रका मुख्य विशेषता

कृषिमा आधारित जनसंख्या: कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा कृषिको हिस्सा घट्दै गए पनि सबैभन्दा ठूलो जनसंख्या अझै कृषिमा आश्रित।
सेवा क्षेत्रको प्रभुत्व: GDP मा सबैभन्दा ठूलो योगदान सेवा क्षेत्र (व्यापार, यातायात, पर्यटन, वित्त, शिक्षा, स्वास्थ्य) को।
कमजोर औद्योगिक आधार: उत्पादनमूलक उद्योगको योगदान न्यून र स्थिर।
विप्रेषणमा निर्भरता: वैदेशिक रोजगारीबाट आउने विप्रेषण उपभोग, गरिबी न्यूनीकरण र विदेशी मुद्रा सञ्चितिको मुख्य आधार।
व्यापार घाटा: आयात निर्यातभन्दा धेरै गुणा बढी; भारत सबैभन्दा ठूलो व्यापार साझेदार।
भूपरिवेष्टित अवस्था: समुद्रसम्म पहुँचका लागि छिमेकी देशमा निर्भर; ढुवानी लागत उच्च।
मिश्रित अर्थतन्त्र: निजी, सार्वजनिक र सहकारी तीनै क्षेत्रको सहअस्तित्व।
स्थिर विनिमय दर: नेपाली रुपैयाँ भारतीय रुपैयाँसँग स्थिर (pegged) दरमा आबद्ध, अन्य मुद्रासँग बजारद्वारा निर्धारित।
अनौपचारिक क्षेत्र ठूलो: रोजगारीको ठूलो हिस्सा अनौपचारिक क्षेत्रमा।
क्षेत्रीय असमानता: शहर र गाउँ, तराई र हिमालबीच आय तथा सेवामा असमानता।

४. अर्थतन्त्रको क्षेत्रगत संरचना

क्षेत्र	समावेश हुने	प्रवृत्ति
प्राथमिक	कृषि, वन, मत्स्य, खानी तथा उत्खनन	GDP मा हिस्सा क्रमशः घट्दो, रोजगारीमा अझै ठूलो
द्वितीय	उत्पादनमूलक उद्योग, विद्युत्, ग्याँस, पानी, निर्माण	न्यून हिस्सा; जलविद्युत् र निर्माणमा केही वृद्धि
तृतीय	थोक तथा खुद्रा व्यापार, होटल, यातायात, सञ्चार, वित्त, शिक्षा, स्वास्थ्य, सार्वजनिक प्रशासन	GDP मा सबैभन्दा ठूलो र बढ्दो हिस्सा

यसले देखाउँछ कि नेपालको अर्थतन्त्र कृषिबाट उद्योगतर्फ नभई सीधै सेवा क्षेत्रतर्फ सरेको छ, जसलाई “समयपूर्व सेवा क्षेत्रीकरण” पनि भनिन्छ। यसले उत्पादनशील रोजगारी सिर्जना कमजोर बनाएको छ।

५. योजनाबद्ध विकासको इतिहास

वि.सं. २०१३ – पहिलो पञ्चवर्षीय योजना (२०१३–२०१८): नेपालमा योजनाबद्ध विकासको सुरुवात।
वि.सं. २०१३ – राष्ट्रिय योजना आयोग: योजना तर्जुमा गर्ने मुख्य निकाय (सुरुमा योजना मण्डल)।
आठौँ योजना (२०४९–२०५४): उदार अर्थनीति अपनाइएको पहिलो योजना।
दसौँ योजना (२०५९–२०६४): गरिबी निवारण रणनीतिपत्र (PRSP) का रूपमा।
चौधौँ योजनादेखि: दिगो विकास लक्ष्यलाई योजनामा समाहित।
पन्ध्रौँ योजना (२०७६/७७–२०८०/८१): संघीय संरचना कार्यान्वयनपछिको पहिलो योजना; “समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली” को दीर्घकालीन सोच।
सोह्रौँ योजना (२०८१/८२–२०८५/८६): सुशासन, सामाजिक न्याय र समृद्धिमा केन्द्रित।

६. उदारीकरण र आर्थिक सुधार

वि.सं. २०४६ को राजनीतिक परिवर्तनपछि, विशेषगरी २०४८ पछि नेपालले उदार अर्थनीति अपनायो। यसअन्तर्गत:

सार्वजनिक संस्थानको निजीकरण (निजीकरण ऐन, २०५०)।
चालू खातामा नेपाली रुपैयाँ पूर्ण परिवर्त्य बनाइयो।
वित्तीय क्षेत्र खुला गरी निजी बैंक तथा वित्तीय संस्थाको विस्तार।
भन्सार दर घटाउने र व्यापार उदारीकरण।
मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT) वि.सं. २०५४ देखि लागू।
नेपाल सन् २००४ मा विश्व व्यापार संगठन (WTO) को सदस्य बन्यो।

७. प्रमुख आर्थिक संस्था

संस्था	स्थापना	मुख्य भूमिका
नेपाल राष्ट्र बैंक	वि.सं. २०१३ (केन्द्रीय बैंक)	मौद्रिक नीति, मुद्रा निष्कासन, बैंक तथा वित्तीय संस्थाको नियमन, विदेशी विनिमय व्यवस्थापन
राष्ट्रिय योजना आयोग	वि.सं. २०१३	आवधिक योजना तर्जुमा, अनुगमन र मूल्याङ्कन
अर्थ मन्त्रालय	—	बजेट, वित्त नीति, राजस्व र सार्वजनिक खर्च व्यवस्थापन
राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोग	संविधान, २०७२ अन्तर्गत	तीन तहबीच राजस्व बाँडफाँट र अनुदान सिफारिस
नेपाल धितोपत्र बोर्ड	वि.सं. २०५०	पुँजी बजारको नियमन
लगानी बोर्ड नेपाल	वि.सं. २०६८	ठूला पूर्वाधार र लगानी आयोजनाको सहजीकरण

नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीति र अर्थ मन्त्रालयले वित्त नीति (कर र सार्वजनिक खर्च) सञ्चालन गर्छन्। राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयले जनगणना र आर्थिक तथ्याङ्क तयार गर्छ भने अर्थ मन्त्रालयले बजेटअघि वार्षिक आर्थिक सर्वेक्षण सार्वजनिक गर्छ।

८. अर्थतन्त्रका मुख्य चुनौती

व्यापार घाटा: निर्यात कमजोर र आयात अत्यधिक, खासगरी पेट्रोलियम, सवारी, उपभोग्य वस्तु र कच्चा पदार्थ।
विप्रेषणमा अत्यधिक निर्भरता: बाह्य झट्का (विदेशमा मन्दी, नीति परिवर्तन) प्रति संवेदनशीलता।
रोजगारीको कमी र युवा पलायन: स्वदेशमा मर्यादित रोजगारी अपुग।
न्यून उत्पादकत्व: कृषिमा परम्परागत प्रविधि, साना र टुक्रे जोत, सिँचाइको कमी।
पुँजीगत खर्च कमजोर: विकास बजेट समयमा खर्च नहुने र आर्थिक वर्षको अन्त्यमा खर्च गर्ने प्रवृत्ति।
पूर्वाधारको कमी: सडक, ऊर्जा प्रसारण, सिँचाइ र डिजिटल पूर्वाधार अपुग।
लगानीको वातावरण: नीतिगत अस्थिरता, प्रशासनिक ढिलासुस्ती र भ्रष्टाचार।
बढ्दो सार्वजनिक ऋण र साधारण खर्च: वित्तीय अनुशासनमा दबाब।
असमानता र गरिबी: क्षेत्रीय, लैङ्गिक र सामाजिक असमानता।
प्राकृतिक प्रकोप र जलवायु परिवर्तन: भूकम्प, बाढी, पहिरोले आर्थिक क्षति।

९. अर्थतन्त्रका सम्भावना

क्षेत्र	सम्भावना
जलविद्युत् र ऊर्जा	हिमनदीबाट बग्ने ठूला नदी; बिजुली निर्यात, स्वच्छ ऊर्जामा आधारित उद्योग र यातायात
पर्यटन	हिमाल, पदयात्रा, धार्मिक-सांस्कृतिक सम्पदा (लुम्बिनी, पशुपति), साहसिक र पर्यापर्यटन
कृषि	विविध हावापानी; अर्गानिक, जडीबुटी, चिया, कफी, अलैंची, फलफूल र उच्च मूल्यका बाली
सूचना प्रविधि	सफ्टवेयर, आउटसोर्सिङ र डिजिटल सेवा निर्यात
भौगोलिक अवस्थिति	भारत र चीन जस्ता ठूला अर्थतन्त्रबीच रहेकाले व्यापार र पारवहनको सेतु बन्न सक्ने
जनसांख्यिक लाभ	काम गर्ने उमेरको जनसंख्या ठूलो; सीपयुक्त बनाए उत्पादनशील शक्ति
खनिज र वन	दिगो उपयोग गर्न सकिने खनिज, काठ र गैरकाष्ठ वन पैदावार

१०. सुधारका उपाय

उत्पादन र निर्यात प्रवर्द्धन गरी आयात प्रतिस्थापन।
विप्रेषणलाई उपभोगबाट उत्पादनशील लगानीतर्फ मोड्ने।
कृषिको आधुनिकीकरण, व्यवसायीकरण र बजार पहुँच।
पुँजीगत खर्चको गुणस्तर र समयमै कार्यान्वयन।
लगानीमैत्री, स्थिर र पारदर्शी नीति; एकद्वार प्रणाली।
सीप विकास र स्वदेशमै मर्यादित रोजगारी सिर्जना।
ऊर्जा, सडक र डिजिटल पूर्वाधारमा लगानी।
सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र वित्तीय अनुशासन।
अतिकम विकसित मुलुकबाट स्तरोन्नतिपछिका चुनौतीका लागि रणनीतिक तयारी।

निष्कर्ष

नेपालको अर्थतन्त्र संरचनात्मक रूपान्तरणको मोडमा छ। कृषिमा निर्भर जनसंख्या, सेवा क्षेत्रको बढ्दो हिस्सा, कमजोर उद्योग, विप्रेषणमा निर्भरता र ठूलो व्यापार घाटा यसका मुख्य पहिचान हुन्। जलविद्युत्, पर्यटन, कृषि, सूचना प्रविधि र जनसांख्यिक लाभलाई सही नीतिमार्फत परिचालन गर्न सके “समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली” को सोच साकार हुन सक्छ। नेपालको अर्थतन्त्र विषयका संस्था, योजना र वर्षहरू तालिका बनाएर दोहोर्‍याउनुहोस् र ताजा तथ्याङ्कका लागि पछिल्लो आर्थिक सर्वेक्षण हेर्नुहोस्।

Nepal’s Economy: Complete Loksewa Notes (English)

Nepal’s economy is a near-certain topic in general knowledge, economics and development papers in Public Service Commission (Loksewa Aayog) exams for Section Officer, Nayab Subba and Kharidar. Questions cover its features, constitutional economic objectives, the history of planned development, key economic institutions, challenges and prospects. For figures that change every year, consult the latest Economic Survey and budget speech; these notes focus on lasting concepts and trends.

1. What is an economy?

An economy is the whole system of activities involved in producing, distributing, exchanging and consuming goods and services in a country, together with the institutions and policies that run it. Nepal’s is a developing, landlocked economy that was agrarian and is shifting towards services, with a heavy reliance on remittances.

Nepal is on the UN list of Least Developed Countries (LDCs) and is in the process of graduating from that category under a UN decision. Its long-term national vision is “Prosperous Nepal, Happy Nepali”.

2. Economic provisions in the Constitution

Article 50(3) – economic objective: achieve rapid and sustainable growth by mobilising available resources through the participation of the public, private and cooperative sectors, and build an independent, prosperous, socialism-oriented economy free of exploitation.
Three-pillar economy: the public, private and cooperative sectors are the three pillars.
Article 51(d) – policies on economy, industry and commerce: protect national industry, promote domestic investment and attract foreign investment into priority sectors.
Part 10 – federal financial procedure: no tax without law (Article 115), Federal Consolidated Fund (Article 116), estimates of revenue and expenditure (Article 119).
Article 119(2): the Finance Minister must present the annual budget to the Federal Parliament on 15 Jestha each year.
Article 60 – revenue sharing: fair distribution of revenue among the federal, provincial and local governments.

3. Key features

Population dependent on agriculture: agriculture’s share of GDP is falling, but it still supports the largest share of the population.
Services dominate: trade, transport, tourism, finance, education and health contribute the largest share of GDP.
Weak industrial base: manufacturing’s contribution is small and stagnant.
Remittance dependence: money sent home by migrant workers underpins consumption, poverty reduction and foreign exchange reserves.
Trade deficit: imports are several times exports; India is the largest trading partner.
Landlocked: sea access depends on neighbours, raising transport costs.
Mixed economy: private, public and cooperative sectors coexist.
Pegged exchange rate: the Nepali rupee is pegged to the Indian rupee; rates against other currencies are market-determined.
Large informal sector: much employment is informal.
Regional inequality: gaps in income and services between urban and rural areas, and between the Tarai and the mountains.

4. Sectoral structure

Sector	Includes	Trend
Primary	Agriculture, forestry, fisheries, mining and quarrying	Falling share of GDP, still large in employment
Secondary	Manufacturing, electricity, gas, water, construction	Small share; some growth in hydropower and construction
Tertiary	Wholesale and retail trade, hotels, transport, communication, finance, education, health, public administration	Largest and growing share of GDP

Nepal has moved from agriculture straight to services without a strong industrial phase, sometimes called “premature servicification”. This has limited the creation of productive jobs.

5. History of planned development

2013 BS (1956) – First Five-Year Plan (2013–2018 BS): the start of planned development.
2013 BS – National Planning Commission: the main planning body (initially the Planning Board).
Eighth Plan (2049–2054 BS): the first plan to adopt liberal economic policy.
Tenth Plan (2059–2064 BS): served as the Poverty Reduction Strategy Paper (PRSP).
From the Fourteenth Plan: SDGs built into planning.
Fifteenth Plan (2076/77–2080/81 BS): the first plan after the federal structure was put in place, with the long-term vision “Prosperous Nepal, Happy Nepali”.
Sixteenth Plan (2081/82–2085/86 BS): focused on good governance, social justice and prosperity.

6. Liberalisation and economic reform

After the political change of 2046 BS (1990), and especially from 2048 BS, Nepal adopted liberal economic policies, including:

Privatisation of public enterprises (Privatisation Act, 2050 BS).
Full convertibility of the rupee on the current account.
Opening of the financial sector and growth of private banks and financial institutions.
Lower customs tariffs and trade liberalisation.
Value Added Tax (VAT) introduced from 2054 BS (1997).
Membership of the World Trade Organization (WTO) in 2004.

7. Key economic institutions

Institution	Established	Main role
Nepal Rastra Bank	2013 BS (1956), central bank	Monetary policy, issuing currency, regulating banks and financial institutions, managing foreign exchange
National Planning Commission	2013 BS (1956)	Formulating, monitoring and evaluating periodic plans
Ministry of Finance	—	Budget, fiscal policy, revenue and public expenditure
National Natural Resources and Fiscal Commission	Under the 2015 Constitution	Recommending revenue sharing and grants among the three tiers
Securities Board of Nepal	2050 BS (1993)	Regulating the capital market
Investment Board Nepal	2068 BS (2011)	Facilitating large infrastructure and investment projects

Nepal Rastra Bank runs monetary policy, while the Ministry of Finance runs fiscal policy (taxes and public spending). The National Statistics Office conducts the census and compiles economic data, and the Ministry of Finance publishes the annual Economic Survey before the budget.

8. Main challenges

Trade deficit: weak exports and very high imports, especially petroleum, vehicles, consumer goods and raw materials.
Heavy reliance on remittances: exposure to external shocks such as recessions or policy changes abroad.
Lack of jobs and youth outflow: too few decent jobs at home.
Low productivity: traditional farming methods, small fragmented landholdings, limited irrigation.
Weak capital spending: development budgets go unspent until a rush at the end of the fiscal year.
Infrastructure gaps: roads, power transmission, irrigation and digital infrastructure.
Investment climate: policy instability, administrative delays and corruption.
Rising public debt and recurrent spending: pressure on fiscal discipline.
Inequality and poverty: regional, gender and social gaps.
Disasters and climate change: earthquakes, floods and landslides cause economic losses.

9. Prospects

Sector	Potential
Hydropower and energy	Large glacier-fed rivers; electricity exports, clean-energy-based industry and transport
Tourism	Mountains, trekking, religious and cultural heritage (Lumbini, Pashupati), adventure and eco-tourism
Agriculture	Diverse climates; organic produce, herbs, tea, coffee, cardamom, fruit and high-value crops
Information technology	Software, outsourcing and digital service exports
Location	Between India and China, two large economies; potential trade and transit bridge
Demographic dividend	A large working-age population that can become productive with skills
Minerals and forests	Sustainable use of minerals, timber and non-timber forest products

10. Way forward

Boost production and exports and substitute imports.
Channel remittances from consumption into productive investment.
Modernise and commercialise agriculture and improve market access.
Improve the quality and timeliness of capital spending.
Adopt stable, transparent, investment-friendly policies and a one-window system.
Develop skills and create decent jobs at home.
Invest in energy, roads and digital infrastructure.
Strengthen governance, fight corruption and maintain fiscal discipline.
Prepare strategically for the challenges of LDC graduation.

Conclusion

Nepal’s economy is at a turning point in its structural transformation. A population reliant on farming, a growing services share, weak industry, remittance dependence and a large trade deficit define it today. If hydropower, tourism, agriculture, IT and the demographic dividend are harnessed through sound policy, the vision of “Prosperous Nepal, Happy Nepali” can become reality. Revise the institutions, plans and years of Nepal’s economy as a table, and check the latest Economic Survey for current figures.

लोकसेवा शैलीका नमुना प्रश्न | PSC-Style Model Questions

खण्ड क: वस्तुगत प्रश्न (Objective)

नेपालमा पहिलो पञ्चवर्षीय योजना कहिले सुरु भयो? / When did Nepal’s First Five-Year Plan begin?
(क) वि.सं. २००७ (ख) वि.सं. २०१३ (ग) वि.सं. २०१९ (घ) वि.सं. २०२२
उत्तर: (ख) वि.सं. २०१३
नेपालको संविधानले अर्थतन्त्रका कति खम्बा स्वीकार गरेको छ? / How many pillars of the economy does the Constitution recognise?
(क) दुई (ख) तीन (ग) चार (घ) पाँच
उत्तर: (ख) तीन (सार्वजनिक, निजी र सहकारी)
संविधान अनुसार बजेट कुन दिन संसद्मा पेस गरिन्छ? / On which date is the budget presented?
(क) वैशाख १ (ख) जेठ १५ (ग) असार १ (घ) साउन १
उत्तर: (ख) जेठ १५
नेपाल राष्ट्र बैंक कुन वर्ष स्थापना भयो? / When was Nepal Rastra Bank established?
(क) वि.सं. २००८ (ख) वि.सं. २०१३ (ग) वि.सं. २०२५ (घ) वि.सं. २०४८
उत्तर: (ख) वि.सं. २०१३
नेपाल विश्व व्यापार संगठनको सदस्य कहिले बन्यो? / When did Nepal join the WTO?
(क) १९९५ (ख) २००१ (ग) २००४ (घ) २००८
उत्तर: (ग) २००४
नेपालमा मूल्य अभिवृद्धि कर कहिलेदेखि लागू भयो? / When was VAT introduced in Nepal?
(क) वि.सं. २०४८ (ख) वि.सं. २०५० (ग) वि.सं. २०५४ (घ) वि.सं. २०५८
उत्तर: (ग) वि.सं. २०५४
नेपालमा उदार अर्थनीति अपनाउने पहिलो आवधिक योजना कुन हो? / First periodic plan to adopt liberal economic policy?
(क) छैटौँ (ख) सातौँ (ग) आठौँ (घ) नवौँ
उत्तर: (ग) आठौँ योजना
नेपालमा मौद्रिक नीति कसले जारी गर्छ? / Who issues monetary policy in Nepal?
(क) अर्थ मन्त्रालय (ख) राष्ट्रिय योजना आयोग (ग) नेपाल राष्ट्र बैंक (घ) नेपाल धितोपत्र बोर्ड
उत्तर: (ग) नेपाल राष्ट्र बैंक
नेपालको GDP मा सबैभन्दा ठूलो योगदान कुन क्षेत्रको छ? / Which sector contributes most to Nepal’s GDP?
(क) कृषि (ख) उद्योग (ग) सेवा (घ) खानी
उत्तर: (ग) सेवा क्षेत्र
संविधानको कुन धारामा राज्यको आर्थिक उद्देश्य उल्लेख छ? / Which Article states the state’s economic objective?
(क) धारा ४८ (ख) धारा ५० (ग) धारा ५१ (घ) धारा ५४
उत्तर: (ख) धारा ५०

खण्ड ख: विषयगत प्रश्न (Subjective)

नेपालको अर्थतन्त्रका मुख्य विशेषताहरू उल्लेख गर्नुहोस्। (५ अङ्क) / State the main features of Nepal’s economy.
तीन खम्बे अर्थनीति भनेको के हो? संविधानमा यसको व्यवस्था प्रस्ट पार्नुहोस्। (५ अङ्क) / What is the three-pillar economic policy? Explain its constitutional basis.
नेपालमा योजनाबद्ध विकासको इतिहास र उपलब्धिको समीक्षा गर्नुहोस्। (१० अङ्क) / Review the history and achievements of planned development in Nepal.
विप्रेषणमा आधारित अर्थतन्त्रका फाइदा र बेफाइदा विश्लेषण गर्दै विप्रेषणलाई उत्पादनशील बनाउने उपाय सुझाउनुहोस्। (१० अङ्क) / Analyse the pros and cons of a remittance-based economy and suggest ways to make remittances productive.
नेपालको अर्थतन्त्रका मुख्य चुनौती र सम्भावनाहरूको चर्चा गर्नुहोस्। (१० अङ्क) / Discuss the main challenges and prospects of Nepal’s economy.

उत्तर लेख्ने तरिका: अर्थतन्त्रको संक्षिप्त परिचयबाट सुरु गर्नुहोस्, संविधानका धारा र योजना उल्लेख गर्नुहोस्, विशेषता, चुनौती र सम्भावना बुँदागत रूपमा लेख्नुहोस्, आवश्यक परे पछिल्लो आर्थिक सर्वेक्षणको प्रवृत्ति जोड्नुहोस् र छोटो निष्कर्षमा आफ्नो धारणा राख्नुहोस्।

बारम्बार सोधिने प्रश्न | FAQ

नेपालको अर्थतन्त्र कस्तो प्रकारको हो? / What type of economy does Nepal have?
मिश्रित अर्थतन्त्र, जसमा सार्वजनिक, निजी र सहकारी क्षेत्र सहभागी छन्। / A mixed economy with public, private and cooperative sectors.

नेपाली रुपैयाँ कुन मुद्रासँग स्थिर दरमा आबद्ध छ? / To which currency is the Nepali rupee pegged?
भारतीय रुपैयाँसँग। / The Indian rupee.

आर्थिक सर्वेक्षण कसले प्रकाशित गर्छ? / Who publishes the Economic Survey?
अर्थ मन्त्रालयले, बजेट पेस गर्नुअघि। / The Ministry of Finance, before the budget is presented.

“समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली” के हो? / What is “Prosperous Nepal, Happy Nepali”?
पन्ध्रौँ योजनादेखि अपनाइएको राष्ट्रको दीर्घकालीन सोच। / The national long-term vision adopted from the Fifteenth Plan.

यो विषय लोकसेवाको कुन पत्रमा आउँछ? / Which Loksewa paper covers this topic?
सामान्य ज्ञान, अर्थशास्त्र र विकाससम्बन्धी पत्रमा। नवीनतम पाठ्यक्रम लोकसेवा आयोगको आधिकारिक वेबसाइट मा हेर्नुहोस्। / In general knowledge, economics and development papers; check the latest syllabus on the PSC website.