हिरागाना: आधारभूत ४६ अक्षर

सिक्ने लक्ष्य

• हिरागानाका आधारभूत ४६ अक्षर चिन्न, पढ्न र रोमाजीमा लेख्न सक्ने।
• पाँच स्वर र “व्यञ्जन + स्वर” बाट बनेको तालिका (गोजुओन) कसरी मिलेको छ भनेर बुझ्ने।
• し, ち, つ, ふ, ら-पङ्क्ति र ん जस्ता विशेष उच्चारण सही बोल्ने।
• उस्तै देखिने अक्षर (さ/ち, ぬ/め, ね/れ/わ, る/ろ) छुट्याउने।
• हिरागानामा मात्र लेखिएका छोटा शब्द पढ्न सक्ने।

मुख्य व्याख्या

हिरागाना के हो र किन पहिले सिक्ने?

जापानी लेखाइमा तीन किसिमका लिपि सँगै चल्छन्: हिरागाना (ひらがな), काताकाना (カタカナ) र खान्जी (漢字)। एउटै वाक्यमा तीनवटै देखिन सक्छन्।

हिरागाना ध्वनिमा आधारित लिपि हो। यसको हरेक अक्षरले एउटा पूरा ध्वनि-एकाइ जनाउँछ, जस्तै か = “का”, き = “कि”। देवनागरीमा “का” एउटै अक्षरले लेखिएजस्तै जापानीमा पनि व्यञ्जन र स्वर मिलेर एउटै चिन्ह बन्छ।

हिरागाना यी ठाउँमा प्रयोग हुन्छ:

• व्याकरणका कण (particles), जस्तै は, を, に।
• क्रियापद र विशेषणको अन्त्य भाग, जस्तै たべます को ます।
• खान्जी नभएका वा खान्जी कठिन भएका शब्द।
• खान्जीमाथि सानो अक्षरमा पढ्ने तरिका देखाउन (ふりがな)।

जापानी पाठ्यपुस्तक, JLPT N5 को तयारी र भाषा विद्यालयको पहिलो हप्ता सबै हिरागानाबाटै सुरु हुन्छ। त्यसैले यसलाई राम्ररी पक्का नगरी अगाडि नबढ्नुहोस्।

पाँच स्वर: あ い う え お

जापानीमा जम्मा पाँच स्वर छन्। सबै तालिका यिनै पाँचमा आधारित छ।

जापानी स्वर छोटा र सफा हुन्छन्। अङ्ग्रेजीमा जस्तो “ए” लाई “एइ” वा “ओ” लाई “ओउ” बनाएर नतान्नुहोस्।

पूरा तालिका: गोजुओन (五十音)

तालिकामा हरेक पङ्क्ति एउटा व्यञ्जनको हो र हरेक स्तम्भ एउटा स्वरको। k + a = か (ka), k + i = き (ki) जस्तै। तालिकालाई “दायाँ-बायाँ स्वर, तल-माथि व्यञ्जन” भनेर सम्झनुहोस्।

गन्ती: स्वर ५ + सात पूरा पङ्क्ति (k, s, t, n, h, m, r) ३५ + や-पङ्क्ति ३ + わ र を २ + ん १ = ४६ अक्षर।

नियमभन्दा फरक उच्चारण

• し (shi): “सि” होइन, “शि” जस्तो।
• ち (chi): “ति” होइन, “चि”।
• つ (tsu): “त्सु”, नेपालीमा नभएको ध्वनि। “त” र “स” लाई छिटो जोडेर भन्नुहोस्।
• ふ (fu): “फु” र “हु” को बीचको ध्वनि; माथिल्लो दाँतले ओठ नछोई हल्का हावा फाल्नुहोस्।
• ら-पङ्क्ति (ra ri ru re ro): “र” र “ल” को बीचको ध्वनि; जिब्रोले तालुलाई एकपटक हल्का छुन्छ।
• ん (n): एक्लै बस्ने एक मात्र व्यञ्जन। यसले कहिल्यै शब्द सुरु गर्दैन। पछाडिको ध्वनिअनुसार “न”, “म” वा “ङ” जस्तो सुनिन्छ।
• を (o): उच्चारण お जस्तै “ओ”, तर लेखाइमा यो केवल कण (object particle) को रूपमा मात्र प्रयोग हुन्छ।

लेख्ने नियम

हरेक अक्षरको रेखा (stroke) लेख्ने निश्चित क्रम हुन्छ। साधारण नियम: माथिबाट तल, बायाँबाट दायाँ, र तेर्सो रेखा प्रायः ठाडोभन्दा पहिले।

सही क्रमले लेख्दा अक्षर सफा देखिन्छ र हातले लेखिएको जापानी पढ्न पनि सजिलो हुन्छ। सुरुमा कापीमा ठूलो वर्गाकार कोठा बनाएर हरेक अक्षर दस-दस पटक लेख्नुहोस् र लेख्दै गर्दा ठूलो स्वरमा उच्चारण गर्नुहोस्।

उस्तै देखिने अक्षर

छिटो सिक्ने रणनीति

• दिनमा एक-दुई पङ्क्ति मात्र सिक्नुहोस्, अघिल्लो दिनको दोहोर्याएर मात्र नयाँ थप्नुहोस्।
• हरेक अक्षरका लागि आफ्नै चित्र-कथा बनाउनुहोस्, जस्तै つ समुद्रको छाल जस्तो।
• तालिका क्रममा मात्र होइन, अक्षर मिसाएर पनि पढ्ने अभ्यास गर्नुहोस्।
• तलका फ्ल्यासकार्ड र अभ्यास प्रश्न हरेक दिन दोहोर्याउनुहोस्।

महत्वपूर्ण परिभाषा

• हिरागाना (ひらがな): जापानी भाषाको मूल ध्वनि-लिपि, व्याकरणका अंश र जापानी मूलका शब्द लेख्न प्रयोग हुने।
• गोजुओन (五十音): स्वर र व्यञ्जनको क्रममा मिलाइएको हिरागाना/काताकानाको तालिका।
• मोरा (mora): जापानीको ताल-एकाइ। प्रायः एक हिरागाना अक्षर = एक ताल। ん पनि आफैँ एक ताल लिन्छ।
• रोमाजी (Hepburn): जापानी ध्वनिलाई रोमन अक्षरमा लेख्ने प्रचलित पद्धति, जसमा し = shi, ち = chi, つ = tsu, ふ = fu लेखिन्छ।
• ふりがな (furigana): खान्जीको पढाइ देखाउन माथि वा छेउमा लेखिने सानो हिरागाना।

उदाहरण

तलका सबै शब्द आधारभूत ४६ अक्षरले मात्र बनेका छन्। पहिले आफैँ पढ्ने कोसिस गर्नुहोस्, अनि रोमाजी हेर्नुहोस्।

• いぬ (inu) — कुकुर
• ねこ (neko) — बिरालो
• やま (yama) — पहाड
• かわ (kawa) — नदी
• さくら (sakura) — चेरी फूल
• つくえ (tsukue) — टेबल / पढ्ने डेस्क
• ほん (hon) — किताब
• おはよう (ohayou) — शुभ प्रभात (साथीसँग)
• こんにちは (konnichiwa) — नमस्ते (दिउँसो)
• さようなら (sayounara) — बिदा हुँदा भनिने शब्द

ताल गन्ने अभ्यास: ほん = ほ + ん = दुई ताल। さくら = तीन ताल। こんにちは = こ・ん・に・ち・は = पाँच ताल।

शब्दभण्डार

सामान्य गल्ती

• し लाई “si” र ち लाई “ti” लेख्ने: Hepburn रोमाजीमा shi र chi नै लेख्नुहोस्; परीक्षा र विद्यालयका सामग्रीमा यही प्रचलित छ।
• つ लाई “सु” भन्ने: す (su) र つ (tsu) फरक हुन्; なつ (natsu) लाई “नासु” भने अर्कै शब्द जस्तो सुनिन्छ।
• ん लाई ताल नगन्ने: ほん दुई ताल हो, एक होइन।
• रोमाजीमै भर पर्ने: रोमाजी सुरुको सहारा मात्र हो; छिटो हिरागाना सिधै पढ्ने बानी बसाल्नुहोस्।
• ぬ/め र る/ろ को गाँठो बिर्सने: लेख्दा गाँठो प्रष्ट बनाउनुहोस्।

सारांश

• हिरागाना जापानीको आधारभूत ध्वनि-लिपि हो; आधारभूत अक्षर ४६ वटा छन्।
• तालिका पाँच स्वर (a i u e o) र व्यञ्जन-पङ्क्तिहरूबाट बनेको छ।
• し (shi), ち (chi), つ (tsu), ふ (fu), ん (n) र ら-पङ्क्तिको उच्चारणमा विशेष ध्यान दिनुहोस्।
• を साधारण शब्दमा होइन, कणको रूपमा मात्र प्रयोग हुन्छ।
• उस्तै देखिने अक्षर गाँठो, घुमाइ र रेखाको लम्बाइबाट छुट्याउनुहोस्।