N4: विनम्र भाषा (Keigo) को आधार
सिक्ने लक्ष्य
- Keigo (敬語) का तीन प्रकार छुट्याउन सक्नु: 丁寧語, 尊敬語, 謙譲語।
- N4 मा आउने मुख्य विशेष keigo क्रिया चिन्न र प्रयोग गर्न सक्नु।
- お + ます-stem + になる (आदर) र お + ます-stem + する (नम्रता) ढाँचा बनाउन सक्नु।
- आफ्नो काममा आदर-शब्द प्रयोग गर्ने जस्ता सामान्य गल्ती बच्न सक्नु।
मुख्य व्याख्या
नेपालीमा पनि हामी “तँ आइस्”, “तिमी आयौ”, “तपाईं आउनुभयो”, “हजुर आइबक्सियो” भनेर सम्मानका तह बदल्छौं। जापानीमा यस्तै प्रणालीलाई 敬語 (keigo) भनिन्छ। जापानी भाषा स्कूल, अन्तर्वार्ता, पार्ट-टाइम काम र कार्यालयमा keigo दैनिक सुनिन्छ, त्यसैले N4 बाटै यसको आधार बुझ्नु आवश्यक छ।
तर एउटा ठूलो फरक छ। नेपालीमा प्राय: सुन्ने व्यक्तिको सम्मानअनुसार क्रिया बदलिन्छ। जापानीमा दुई तरिका छन्: अरूलाई “माथि उठाउने” र आफूलाई “तल झार्ने”।
१. Keigo का तीन प्रकार
| प्रकार | काम | कसको कामबारे | उदाहरण (行く) |
|---|---|---|---|
| 丁寧語 (teineigo) | वाक्यलाई सामान्य विनम्र बनाउने | जो कोही | 行きます |
| 尊敬語 (sonkeigo) | अर्को व्यक्तिलाई सम्मानले माथि राख्ने | शिक्षक, ग्राहक, ठूला | いらっしゃいます |
| 謙譲語 (kenjōgo) | आफूलाई नम्र भएर तल राख्ने | म र मेरो पक्ष | 参ります (mairimasu) |
N5 मा सिकेको です/ます नै 丁寧語 हो। यो पाठमा मुख्य रूपमा 尊敬語 र 謙譲語 सिक्छौं।
ध्यान दिनुहोस्: 尊敬語 र 謙譲語 दुवै वाक्यमा प्राय: ます पनि सँगै आउँछ। अर्थात् तीन प्रकार अलग-अलग “भाषा” होइनन्; एउटै वाक्यमा 謙譲語 क्रिया र 丁寧語 अन्त्य (参ります) मिलेर बस्छन्। तह मिलाएर प्रयोग गर्ने अभ्यास नै keigo सिक्ने मुख्य काम हो।
२. विशेष keigo क्रिया
केही धेरै प्रयोग हुने क्रियाका छुट्टै keigo शब्द छन्। यी कण्ठ गर्नैपर्छ।
| सामान्य | 尊敬語 (उहाँको काम) | 謙譲語 (मेरो काम) |
|---|---|---|
| 行く / 来る | いらっしゃる | 参る (mairu); 伺う (ukagau = भेट्न जानु) |
| いる | いらっしゃる | おる (oru) |
| 食べる / 飲む | 召し上がる (meshiagaru) | いただく |
| 言う | おっしゃる (ossharu) | 申す (mōsu) |
| 見る | ご覧になる (goran ni naru) | 拝見する (haiken suru) |
| する | なさる (nasaru) | いたす (itasu) |
| 知っている | ご存じだ (gozonji da) | 存じている (zonjite iru) |
| 会う | お会いになる | お目にかかる (ome ni kakaru) |
३. नियमित ढाँचा: विशेष शब्द नभएका क्रिया
विशेष शब्द नभएका धेरै क्रियालाई यी ढाँचाले keigo बनाइन्छ:
- 尊敬語: お + ます-stem + になる — 待つ → お待ちになります (उहाँ पर्खनुहुन्छ), 帰る → お帰りになります।
- 謙譲語: お + ます-stem + する — 持つ → お持ちします (म बोकिदिन्छु), 送る → お送りします।
- नाम + する क्रियामा प्राय: ご: 説明する → ご説明します (म व्याख्या गर्छु); 連絡する → ご連絡します।
- अनुरोध: お + ます-stem + ください — 少々お待ちください。 (एकछिन पर्खनुहोस्।) यो ~てください भन्दा धेरै नम्र हो।
ます-stem भनेको ます हटाएपछि बाँकी भाग हो: 待ちます → 待ち। 見る (miru) र 寝る जस्ता एक-अक्षरे stem भएका क्रियामा यो ढाँचा लाग्दैन; त्यसका लागि विशेष शब्द (ご覧になる) प्रयोग हुन्छ।
४. お र ご उपसर्ग
अर्को व्यक्तिसँग सम्बन्धित नाममा सम्मानका लागि お वा ご लाग्छ: お名前 (तपाईंको नाम), お仕事, ご家族 (तपाईंको परिवार), ご住所 (ठेगाना)। सामान्यतया जापानी मूलका शब्दमा お, चिनियाँ मूलका (दुई कान्जी) शब्दमा ご लाग्छ, तर अपवाद छन्, त्यसैले शब्दसँगै सिक्नुहोस्।
आफ्नो कुरामा お/ご थपिँदैन: “わたしのお名前はラムです” गलत; わたしの名前はラムです सही।
५. 内 र 外: कसलाई उठाउने?
Keigo मा व्यक्तिको पद मात्र होइन, “पक्ष” पनि हेरिन्छ। आफ्नो परिवारको कुरा बाहिरका व्यक्तिलाई भन्दा परिवारका ठूलालाई पनि उठाइँदैन: 父は今、家におります。 = मेरो बुबा अहिले घरमा हुनुहुन्छ। (いらっしゃいます होइन)
त्यस्तै, कामको ठाउँमा ग्राहकसँग कुरा गर्दा आफ्नै म्यानेजरको कामलाई पनि 謙譲語 ले भनिन्छ। N4 मा यति बुझे पुग्छ: बाहिरका व्यक्तिसँग आफ्नो पक्षलाई उठाउनुहुँदैन।
६. पार्ट-टाइम काम र विद्यालयमा सुनिने तयारी वाक्य
जापानमा पसल वा रेस्टुरेन्टमा काम गर्दा केही keigo वाक्य तयारी रूपमा दिनहुँ प्रयोग हुन्छन्। यिनलाई व्याकरण विश्लेषण नगरी पूरै वाक्यका रूपमा सिक्नुहोस्।
| वाक्य | कहिले | अर्थ |
|---|---|---|
| いらっしゃいませ。 | ग्राहक पस्दा | स्वागत छ। |
| かしこまりました。 | आदेश/अनुरोध स्वीकार गर्दा | हुन्छ, बुझें। (分かりました को नम्र रूप) |
| 申し訳ございません。 | गल्तीमा माफी माग्दा | क्षमा गर्नुहोस्। (すみません भन्दा धेरै नम्र) |
| 失礼します。 | शिक्षकको कोठामा पस्दा/निस्कँदा | अनुमति पाऊँ / बिदा पाऊँ। |
| よろしくお願いいたします。 | परिचय वा अनुरोधको अन्त्यमा | कृपया सहयोग गर्नुहोला। (いたします = する को 謙譲語) |
विद्यालयको अन्तर्वार्तामा पनि यी वाक्य सुनिन्छन्। अन्तर्वार्ताकारको प्रश्नमा いらっしゃる, なさる आउन सक्छ, र तपाईंको उत्तरमा 申します, 参りました जस्ता 謙譲語 राख्दा राम्रो प्रभाव पर्छ।
महत्वपूर्ण परिभाषा
- 敬語 (keigo): सम्मान र नम्रता देखाउने भाषा प्रणाली।
- 丁寧語 (teineigo): です/ます को विनम्र भाषा।
- 尊敬語 (sonkeigo): अर्को व्यक्तिको कामलाई सम्मानले भन्ने भाषा।
- 謙譲語 (kenjōgo): आफ्नो कामलाई नम्र भएर भन्ने भाषा।
- ます-stem: ます-रूपबाट ます हटाएको भाग (待ち, 持ち, 書き)।
उदाहरण
- 先生は何時にいらっしゃいますか。
शिक्षक कति बजे आउनुहुन्छ? - どうぞ、召し上がってください。
कृपया खानुहोस्। - はじめまして。ラムと申します。
नमस्ते, मेरो नाम राम हो। (आफ्नो परिचयमा 申します) - 明日、事務所に伺います。
भोलि म तपाईंको कार्यालयमा आउँछु। (事務所 jimusho = कार्यालय) - 社長はもうお帰りになりました。
प्रमुख ज्यू घर फर्किसक्नुभयो। - 資料を拝見しました。
मैले कागजात हेरें। (資料 shiryō = कागजात) - 先生のおっしゃったとおりです。
शिक्षकले भन्नुभएजस्तै हो।
शब्दभण्डार
| जापानी | रोमाजी (नयाँ) | नेपाली अर्थ |
|---|---|---|
| いらっしゃる | irassharu | हुनुहुन्छ / आउनुहुन्छ / जानुहुन्छ |
| 召し上がる | meshiagaru | खानुहुन्छ / पिउनुहुन्छ |
| おっしゃる | ossharu | भन्नुहुन्छ |
| 参る | mairu | (म) आउँछु / जान्छु |
| 申す | mōsu | (म) भन्छु |
| 伺う | ukagau | (म) भेट्न जान्छु / सोध्छु |
| 拝見する | haiken suru | (म) हेर्छु |
| いたす | itasu | (म) गर्छु |
| 少々 | shōshō | एकछिन, अलिकति |
| 事務所 | jimusho | कार्यालय |
सामान्य गल्ती
- आफ्नो काममा 尊敬語। “わたしはいらっしゃいます” वा “わたしが召し上がります” गलत; आफ्नो काममा 謙譲語: 参ります, いただきます।
- अरूको काममा 謙譲語। “先生が参りました” वा “先生が申しました” अपमानजनक सुनिन सक्छ; सही: いらっしゃいました, おっしゃいました।
- お~になる र お~する मिसाउनु। “先生がお持ちします” गलत (यो मेरो काम); उहाँको काम: お持ちになります।
- आफ्नो परिवारलाई बाहिर उठाउनु। “母がいらっしゃいます” बाहिरकासँग गलत; 母がおります।
- दोहोरो keigo। “おっしゃられる” जस्ता दुई तह थप्नु शुरुमा नगर्नुहोस्; एउटा सही रूप पुग्छ।
सारांश
- Keigo = 丁寧語 (です/ます), 尊敬語 (अरूलाई उठाउने), 謙譲語 (आफूलाई झार्ने)।
- विशेष क्रिया: いらっしゃる, 召し上がる, おっしゃる, ご覧になる, なさる ↔ 参る, おる, いただく, 申す, 拝見する, いたす।
- नियमित: お + stem + になる (उहाँ), お + stem + する (म), お + stem + ください (अनुरोध)।
- अरूसँग सम्बन्धित नाममा お/ご, आफ्नोमा होइन।
- बाहिरका व्यक्तिसँग आफ्नो परिवार/पक्षलाई उठाइँदैन।
नमस्ते! पाठ्यक्रम, सामान्य ज्ञान, भाषा परीक्षा वा कुनै प्रश्नको उत्तर बुझ्न सोध्नुहोस्।
AI ले गल्ती गर्न सक्छ। महत्वपूर्ण कुरा आधिकारिक स्रोतमा जाँच्नुहोस्।