नमस्ते · Hello

योगः कर्मसु कौशलम्।

काममा कुशलता नै योग हो। (गीता २.५०)

Excellence in action is yoga. (Gita 2.50)

…

N5: क्रियापद ます रूप (वर्तमान, भूत, नकारात्मक)

Japanese Language – JLPT N5/N4, NAT, J-CERT निःशुल्क कोर्स · करिब ५ मिनेट पढाइ · पूरा पाठ्यक्रम

सिक्ने लक्ष्य

  • जापानी क्रियापदका तीन समूह चिन्ने।
  • शब्दकोश रूप (dictionary form) बाट ます रूप बनाउने।
  • ます, ません, ました, ませんでした प्रयोग गरेर वर्तमान/भविष्य, नकारात्मक र भूतकाल भन्ने।
  • かえる, はいる जस्ता अपवाद क्रियापद पहिचान गर्ने।

मुख्य व्याख्या

ます रूप किन पहिले सिक्ने?

जापानीमा एउटै क्रियापदका साधारण (plain) र विनम्र (polite) रूप हुन्छन्। ます रूप विनम्र रूप हो। शिक्षक, अपरिचित मान्छे, पसल र कार्यालयमा यही प्रयोग हुन्छ। भाषा विद्यालयको अन्तर्वार्ता र JLPT N5 को तयारीमा पनि यही रूप आधार हो।

ます रूपको अर्को राम्रो पक्ष: कर्ता (म, तिमी, ऊ) र वचन (एक, धेरै) अनुसार क्रियापद बदलिँदैन। नेपालीमा “खान्छु, खान्छौ, खान्छ, खानुहुन्छ” छुट्टाछुट्टै हुन्छ, जापानीमा सबैका लागि たべます।

वर्तमान र भविष्य एउटै रूपमा

जापानीमा छुट्टै भविष्यकाल छैन। ます रूपले बानी (हरेक दिन गर्ने काम) र भविष्य (भोलि गर्ने काम) दुवै जनाउँछ। समय-शब्दबाट अर्थ स्पष्ट हुन्छ।

  • まいにちにほんごをべんきょうします。 (Mainichi nihongo o benkyou shimasu.) — हरेक दिन जापानी पढ्छु।
  • あしたにほんごをべんきょうします。 (Ashita nihongo o benkyou shimasu.) — भोलि जापानी पढ्नेछु।

चार मुख्य रूप

रूपअन्त्यउदाहरण (たべる)अर्थ
वर्तमान/भविष्य सकारात्मक〜ますたべます (tabemasu)खान्छु / खानेछु
वर्तमान/भविष्य नकारात्मक〜ませんたべません (tabemasen)खाँदिनँ / खाने छैनँ
भूत सकारात्मक〜ましたたべました (tabemashita)खाएँ
भूत नकारात्मक〜ませんでしたたべませんでした (tabemasen deshita)खाइनँ

एक पटक “ます अघिको भाग” (ます-stem) बनाउन जानेपछि चारवटै रूप एउटै ढाँचामा बन्छन्। त्यसैले मुख्य सीप भनेको शब्दकोश रूपबाट stem निकाल्नु हो।

समूह १: う-क्रियापद (Group 1)

शब्दकोश रूपको अन्तिम अक्षर う-स्तम्भ (う, く, ぐ, す, つ, ぬ, ぶ, む, る) मा हुन्छ। ます बनाउन अन्तिम अक्षरलाई सोही पङ्क्तिको い-स्तम्भमा बदलेर ます थपिन्छ।

शब्दकोश रूपपरिवर्तनます रूपअर्थ
かう (kau)う → いかいます (kaimasu)किन्नु
かく (kaku)く → きかきます (kakimasu)लेख्नु
およぐ (oyogu)ぐ → ぎおよぎます (oyogimasu)पौडी खेल्नु
はなす (hanasu)す → しはなします (hanashimasu)बोल्नु
まつ (matsu)つ → ちまちます (machimasu)पर्खनु
しぬ (shinu)ぬ → にしにます (shinimasu)मर्नु
あそぶ (asobu)ぶ → びあそびます (asobimasu)खेल्नु / रमाइलो गर्नु
のむ (nomu)む → みのみます (nomimasu)पिउनु
かえる (kaeru)る → りかえります (kaerimasu)फर्कनु

ध्यान दिनुहोस्: す → し (shi) र つ → ち (chi) मा रोमाजी अनियमित देखिन्छ, तर हिरागाना तालिकामा हेर्दा नियम उस्तै छ।

समूह २: る-क्रियापद (Group 2)

शब्दकोश रूप 〜る मा टुङ्गिन्छ र る भन्दा अघिल्लो ध्वनि प्रायः “i” वा “e” हुन्छ (〜iru, 〜eru)। ます बनाउन る हटाएर ます थपिन्छ, अरू केही बदलिँदैन।

  • たべる (taberu) → たべます (tabemasu) — खानु
  • みる (miru) → みます (mimasu) — हेर्नु
  • おきる (okiru) → おきます (okimasu) — उठ्नु
  • ねる (neru) → ねます (nemasu) — सुत्नु
  • おしえる (oshieru) → おしえます (oshiemasu) — सिकाउनु

समूह ३: अनियमित (Group 3)

N5 मा दुई मात्र अनियमित क्रियापद छन्, तर दुवै धेरै प्रयोग हुन्छन्:

  • する (suru) → します (shimasu) — गर्नु
  • くる (kuru) → きます (kimasu) — आउनु

する धेरै संज्ञासँग जोडिएर नयाँ क्रियापद बनाउँछ: べんきょうする → べんきょうします (पढ्नु), りょこうする → りょこうします (यात्रा गर्नु), しごとをする → しごとをします (काम गर्नु)।

समूह कसरी छुट्याउने?

  1. する वा くる हो? → समूह ३।
  2. る मा टुङ्गिँदैन? → निश्चित समूह १।
  3. 〜iru वा 〜eru मा टुङ्गिन्छ? → प्रायः समूह २, तर अपवाद हुन सक्छ।
  4. 〜aru, 〜uru, 〜oru मा टुङ्गिन्छ? → समूह १ (जस्तै わかる, つくる)।
केही क्रियापद समूह २ जस्ता देखिए पनि समूह १ का हुन्: かえる (फर्कनु) → かえります, はいる (भित्र पस्नु) → はいります, はしる (दौडनु) → はしります, しる (थाहा पाउनु) → しります। यिनलाई छुट्टै घोक्नुहोस्।

प्रश्न र निमन्त्रणा

वाक्यको अन्त्यमा か थप्दा प्रश्न बन्छ: コーヒーをのみますか。 (Koohii o nomimasu ka.) — कफी पिउनुहुन्छ? 〜ませんか ले नम्र निमन्त्रणा पनि जनाउँछ: いっしょにたべませんか。 (Issho ni tabemasen ka.) — सँगै खाने हो कि?

समय जनाउने शब्दसँग प्रयोग

भूत र वर्तमान छुट्याउन समय-शब्दले ठूलो मद्दत गर्छ। きのう (हिजो), けさ (आज बिहान), せんしゅう (गएको हप्ता), きょねん (गत वर्ष) सँग प्रायः ました वा ませんでした आउँछ। あした (भोलि), らいしゅう (अर्को हप्ता), まいにち (हरेक दिन) सँग ます वा ません आउँछ।

परीक्षामा वाक्यको सुरुमा समय-शब्द देखेपछि क्रियापदको अन्त्य मिलेको छ कि छैन जाँच्नुहोस्। “きのう いきます” जस्तो बेमेल वाक्य गलत उत्तर चिन्ने सजिलो सङ्केत हो।

महत्वपूर्ण परिभाषा

  • शब्दकोश रूप (辞書形): क्रियापदको आधार रूप, शब्दकोशमा यही रूप हुन्छ, जस्तै たべる।
  • ます-stem: ます अघिको भाग, जस्तै たべます मा たべ, かきます मा かき।
  • विनम्र रूप (丁寧形): ます/です मा टुङ्गिने औपचारिक बोली।
  • समूह १/२/३: ます रूप बनाउने तरिकाअनुसार क्रियापदको वर्गीकरण।

उदाहरण

  • わたしはまいにちろくじにおきます。 (Watashi wa mainichi rokuji ni okimasu.) — म हरेक दिन ६ बजे उठ्छु।
  • きのうはテレビをみませんでした。 (Kinou wa terebi o mimasen deshita.) — हिजो टिभी हेरिनँ।
  • せんしゅうともだちがうちにきました。 (Senshuu tomodachi ga uchi ni kimashita.) — गएको हप्ता साथी घरमा आयो।
  • わたしはおさけをのみません。 (Watashi wa osake o nomimasen.) — म रक्सी पिउँदिनँ।
  • けさ、なにをたべましたか。 (Kesa, nani o tabemashita ka.) — आज बिहान के खानुभयो?
  • パンをたべました。 (Pan o tabemashita.) — पाउरोटी खाएँ।

माथिका वाक्यमा ध्यान दिनुहोस्: समूह १ (のむ → のみます), समूह २ (みる → みます, おきる → おきます, たべる → たべます) र समूह ३ (くる → きます) सबै एउटै चार-अन्त्य ढाँचामा चल्छन्। समूह छुट्याउने काम ます-stem बनाउँदा मात्र हुन्छ।

शब्दभण्डार

शब्दकोश रूपます रूप (रोमाजी)समूहनेपाली अर्थ
いくいきます (ikimasu)१जानु
よむよみます (yomimasu)१पढ्नु
きくききます (kikimasu)१सुन्नु / सोध्नु
わかるわかります (wakarimasu)१बुझ्नु
はたらくはたらきます (hatarakimasu)१काम गर्नु
みるみます (mimasu)२हेर्नु
ねるねます (nemasu)२सुत्नु
おきるおきます (okimasu)२उठ्नु
するします (shimasu)३गर्नु
くるきます (kimasu)३आउनु

सामान्य गल्ती

  • かえる लाई “かえます” बनाउने: かえる (फर्कनु) समूह १ हो, सही रूप かえります।
  • くる लाई “くります” बनाउने: सही रूप きます।
  • भूत नकारात्मकमा “ましたでした” वा “ませんました” भन्ने: सही रूप ませんでした।
  • भविष्यका लागि छुट्टै रूप खोज्ने: あした + ます रूप नै पर्याप्त छ।
  • ます पछि です थप्ने: “いきますです” गलत; ます आफैँ विनम्र हो।
अभ्यास विधि: हरेक नयाँ क्रियापद सिक्दा शब्दकोश रूप, समूह र ます रूप तीनवटै एकै पटक लेख्नुहोस्। जस्तै: のむ — समूह १ — のみます। पछि て-रूप सिक्दा यही समूह-ज्ञान निर्णायक हुन्छ।

सारांश

  • ます रूप विनम्र रूप हो र कर्ताअनुसार बदलिँदैन।
  • चार रूप: ます (वर्तमान/भविष्य), ません (नकारात्मक), ました (भूत), ませんでした (भूत नकारात्मक)।
  • समूह १: अन्तिम う-ध्वनि → い-ध्वनि + ます (かく → かきます)।
  • समूह २: る हटाएर ます (たべる → たべます)।
  • समूह ३: する → します, くる → きます; かえる, はいる जस्ता अपवाद समूह १ मा पर्छन्।