नेपालका ७ प्रदेश: राजधानी, जिल्ला संख्या र भौगोलिक परिचय
नेपालको संघीय प्रशासनिक संरचना
नेपालको संविधान (२०७२) जारी भएसँगै नेपाल औपचारिक रूपमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्यमा रूपान्तरण भयो। यस व्यवस्था अन्तर्गत नेपाललाई ७ प्रदेश, ७७ जिल्ला र ७५३ स्थानीय तहमा विभाजन गरिएको छ। लोक सेवा आयोग तथा अन्य प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षाका लागि प्रदेशहरूको नामाकरण, स्थायी राजधानी, जिल्ला संख्या र भौगोलिक अवस्था सम्बन्धी जानकारी आधारभूत मानिन्छ।
सात प्रदेश: राजधानी र जिल्ला संख्याको विवरण
हाल नेपालका सबै प्रदेशहरूको नामाकरण र स्थायी राजधानी सम्बन्धित प्रदेश सभाहरूले निर्धारण गरिसकेका छन्। यी सात प्रदेशको विवरण यस प्रकार छ:
- कोशी प्रदेश: राजधानी विराटनगर हो। यस प्रदेशमा १४ वटा जिल्लाहरू रहेका छन्।
- मधेश प्रदेश: राजधानी जनकपुरधाम हो। यस प्रदेशमा ८ वटा जिल्लाहरू रहेका छन्।
- बागमती प्रदेश: राजधानी हेटौँडा हो। यस प्रदेशमा १३ वटा जिल्लाहरू रहेका छन्।
- गण्डकी प्रदेश: राजधानी पोखरा हो। यस प्रदेशमा ११ वटा जिल्लाहरू रहेका छन्।
- लुम्बिनी प्रदेश: राजधानी देउखुरी (दाङ) हो। यस प्रदेशमा १२ वटा जिल्लाहरू रहेका छन्।
- कर्णाली प्रदेश: राजधानी वीरेन्द्रनगर (सुर्खेत) हो। यस प्रदेशमा १० वटा जिल्लाहरू रहेका छन्।
- सुदूरपश्चिम प्रदेश: राजधानी गोदावरी (कैलाली) तोकिएको छ। यस प्रदेशमा ९ वटा जिल्लाहरू रहेका छन्।
परीक्षाका दृष्टिले ध्यान दिनुपर्ने मुख्य तथ्यहरू
जिल्ला संख्याको आधारमा प्रदेशहरू
वस्तुगत परीक्षामा जिल्ला संख्याका आधारमा प्रदेशहरूको तुलना प्रायः सोधिने गरिन्छ:
- सबैभन्दा धेरै जिल्ला भएको प्रदेश: कोशी प्रदेश (१४ जिल्ला)
- सबैभन्दा कम जिल्ला भएको प्रदेश: मधेश प्रदेश (८ जिल्ला)
राजधानी सम्बन्धी विशेष जानकारी
संविधान अनुसार प्रदेशको नाम र राजधानी तोक्ने अधिकार प्रदेश सभालाई दिइएको थियो। सबैभन्दा पहिले कर्णाली प्रदेशले आफ्नो नाम र राजधानी घोषणा गरेको थियो भने सबैभन्दा पछि कोशी प्रदेशले आफ्नो नामाकरण गरेको हो। सुदूरपश्चिम प्रदेशको राजधानी कैलालीको गोदावरी तोकिए तापनि आवश्यक पूर्वाधार निर्माणको काम हालसम्म जारी रहेको छ।
तयारी गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
लोक सेवा आयोगको सामान्य ज्ञान खण्डमा प्रदेशहरूको क्षेत्रफल, जनसङ्ख्या, सिमाना तथा स्थानीय तहको संख्या समेत समावेश हुन सक्छ। पछिल्लो राष्ट्रिय जनगणनाको नतिजा अनुसार जनसङ्ख्या तथा क्षेत्रफलका तथ्याङ्कहरू आधिकारिक स्रोतबाट अद्यावधिक राख्नुपर्छ। परीक्षाका विज्ञापन, पाठ्यक्रम र परीक्षा मिति सम्बन्धी जानकारीका लागि सधैँ लोक सेवा आयोगको आधिकारिक वेबसाइटमा प्रकाशित सूचना हेर्नु आवश्यक हुन्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
नेपालमा जम्मा कतिवटा प्रदेश र जिल्ला छन्?
नेपालमा जम्मा ७ वटा प्रदेश र ७७ वटा जिल्लाहरू छन्।
सबैभन्दा धेरै जिल्ला भएको प्रदेश कुन हो?
सबैभन्दा धेरै जिल्ला भएको प्रदेश कोशी प्रदेश हो, जसमा १४ वटा जिल्लाहरू छन्।
सबैभन्दा कम जिल्ला भएको प्रदेश कुन हो?
सबैभन्दा कम जिल्ला भएको प्रदेश मधेश प्रदेश हो, जसमा ८ वटा जिल्लाहरू छन्।
सुदूरपश्चिम प्रदेशको स्थायी राजधानी कहाँ तोकिएको छ?
सुदूरपश्चिम प्रदेशको स्थायी राजधानी कैलाली जिल्लाको गोदावरीमा तोकिएको छ।