जलवायु परिवर्तन र नेपाल | Climate Change and Nepal

October 11, 2026 · Updated October 14, 2026

जलवायु परिवर्तन विश्वकै सबैभन्दा ठूलो वातावरणीय चुनौती हो र हिमाली देश नेपाल यसबाट अत्यधिक प्रभावित हुने मुलुकमध्ये पर्छ। यही कारण लोकसेवा आयोगको शाखा अधिकृत, नायब सुब्बा र खरिदार परीक्षामा सामान्य ज्ञान, वातावरण र समसामयिक विषयअन्तर्गत यसबाट बारम्बार प्रश्न सोधिन्छ। यस नोट्समा अवधारणा, कारण, नेपालमा असर, अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौता, नेपालका नीति, चुनौती र नमुना प्रश्न एकै ठाउँमा समेटिएका छन्। माथि नेपालीमा र तल English मा पढ्नुहोस्।

जलवायु परिवर्तन र नेपाल: लोकसेवा तयारीका लागि सम्पूर्ण नोट्स (नेपाली)

१. जलवायु परिवर्तन भनेको के हो?

कुनै स्थानको तापक्रम, वर्षा, हावा र अन्य मौसमी अवस्थाको लामो अवधि (सामान्यतया ३० वर्ष वा बढी) को औसत ढाँचामा आउने दीर्घकालीन र उल्लेख्य परिवर्तनलाई जलवायु परिवर्तन भनिन्छ। मौसम छोटो अवधिको अवस्था हो भने जलवायु लामो अवधिको औसत अवस्था हो।

जलवायुसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघीय संरचना महासन्धि (UNFCCC) ले प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा मानवीय क्रियाकलापले वायुमण्डलको संरचनामा परिवर्तन ल्याई प्राकृतिक परिवर्तनशीलताभन्दा बढी हुने जलवायुको परिवर्तनलाई जलवायु परिवर्तन भनेको छ। अर्थात् आजको जलवायु परिवर्तनको मुख्य कारण मानवीय क्रियाकलाप हो।

२. हरितगृह प्रभाव र विश्वव्यापी तापमान वृद्धि

सूर्यबाट आएको तापको केही अंश पृथ्वीले फर्काउँछ। वायुमण्डलका केही ग्याँसले उक्त ताप सोसेर पृथ्वीलाई न्यानो राख्छन्, जसलाई हरितगृह प्रभाव भनिन्छ। यो प्राकृतिक प्रक्रिया नभए पृथ्वी बस्न नसकिने गरी चिसो हुन्थ्यो। तर औद्योगिक क्रान्तिपछि यी ग्याँसको मात्रा तीव्र रूपमा बढ्दा पृथ्वीको औसत तापक्रम बढ्दै गएको छ, जसलाई विश्वव्यापी तापमान वृद्धि (global warming) भनिन्छ।

हरितगृह ग्याँस	मुख्य स्रोत
कार्बन डाइअक्साइड (CO₂)	कोइला, पेट्रोलियम र ग्याँस जस्ता जीवाश्म इन्धन बाल्नु, वन विनाश
मिथेन (CH₄)	धानखेती, पशुपालन, फोहोर थुपार्ने स्थल
नाइट्रस अक्साइड (N₂O)	रासायनिक मल, औद्योगिक प्रक्रिया
फ्लोरिनयुक्त ग्याँस (HFCs, PFCs, SF₆)	फ्रिज, एयर कन्डिसनर, उद्योग
जलवाष्प	प्राकृतिक वाष्पीकरण (तापक्रम बढेसँगै बढ्ने)

३. जलवायु परिवर्तनका कारण

प्राकृतिक कारण: सौर्य क्रियाकलापमा परिवर्तन, ज्वालामुखी विस्फोट, पृथ्वीको परिक्रमण कक्षमा परिवर्तन, समुद्री धारा।
मानवीय कारण: जीवाश्म इन्धनको अत्यधिक प्रयोग, वन विनाश र भू-उपयोग परिवर्तन, औद्योगिकीकरण, अव्यवस्थित शहरीकरण, सघन कृषि र पशुपालन, फोहोर व्यवस्थापनको कमी।

४. नेपालमा जलवायु परिवर्तनका असर

नेपालले विश्वको कुल हरितगृह ग्याँस उत्सर्जनमा नगण्य योगदान गरे पनि यसको असर भने गम्भीर रूपमा भोगिरहेको छ। हिमाली क्षेत्रमा तापक्रम विश्व औसतभन्दा छिटो बढिरहेको अध्ययनहरूले देखाएका छन्।

क्षेत्र	असर
हिमाल र हिमनदी	हिमनदी पग्लनु, हिमताल विस्फोट (GLOF) को जोखिम, हिउँ रेखा माथि सर्नु
जलस्रोत	मूल सुक्नु, नदी प्रवाहमा अनिश्चितता, जलविद्युत् उत्पादनमा असर
कृषि र खाद्य सुरक्षा	अनियमित मनसुन, खडेरी, नयाँ रोग-कीरा, उत्पादनमा कमी
प्रकोप	बाढी, पहिरो, डढेलो, असिना, शीतलहर र तातो हावाको आवृत्ति र तीव्रता बढ्नु
जैविक विविधता	प्रजाति माथिल्लो उचाइतर्फ सर्नु, मिचाहा प्रजाति फैलनु, बासस्थान खलबलिनु
स्वास्थ्य	डेंगु, मलेरिया जस्ता रोग पहाडी र उच्च भेगसम्म फैलनु, पानीजन्य रोग
पर्यटन र जीविका	हिमाली पर्यटन, परम्परागत खेती र पशुपालनमा असर, बसाइँसराइ

जलवायु परिवर्तनको असर गरिब, महिला, आदिवासी, दलित र दुर्गम क्षेत्रका समुदायमा बढी पर्छ, किनकि उनीहरूको जीविका प्राकृतिक स्रोतमा बढी निर्भर हुन्छ र अनुकूलन क्षमता कम हुन्छ।

५. न्यूनीकरण र अनुकूलन

आधार	न्यूनीकरण (Mitigation)	अनुकूलन (Adaptation)
अर्थ	हरितगृह ग्याँस उत्सर्जन घटाउने वा सोस्ने	परिवर्तित जलवायुसँग जोगिँदै जीवनयापन गर्ने
उद्देश्य	कारणमा प्रहार	असर कम गर्ने
उदाहरण	नवीकरणीय ऊर्जा, विद्युतीय सवारी, वन संरक्षण, सुधारिएको चुलो	खडेरी सहने बाली, सिँचाइ, पूर्वसूचना प्रणाली, सुरक्षित बस्ती
नेपालको प्राथमिकता	सह-लाभका रूपमा	मुख्य प्राथमिकता

६. अन्तर्राष्ट्रिय प्रयास

सन् १९८८ – IPCC: विश्व मौसम विज्ञान संगठन (WMO) र संयुक्त राष्ट्रसंघीय वातावरण कार्यक्रम (UNEP) ले जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी अन्तरसरकारी समूह गठन गरे।
सन् १९९२ – UNFCCC: रियो पृथ्वी सम्मेलनमा हस्ताक्षरका लागि खुला; सन् १९९४ देखि लागू। “साझा तर फरक-फरक जिम्मेवारी” (CBDR) को सिद्धान्त।
सन् १९९५ – पहिलो पक्ष राष्ट्र सम्मेलन (COP 1): बर्लिनमा।
सन् १९९७ – क्योटो प्रोटोकल: विकसित देशलाई कानूनी रूपमा बाध्यकारी उत्सर्जन कटौती लक्ष्य; सन् २००५ देखि लागू।
सन् २०१५ – पेरिस सम्झौता (COP 21): विश्वको औसत तापक्रम वृद्धि औद्योगिक युगअघिको तुलनामा २ डिग्री सेल्सियसभन्दा निकै तल राख्ने र १.५ डिग्रीमा सीमित गर्ने प्रयास गर्ने; सबै देशले राष्ट्रिय रूपमा निर्धारित योगदान (NDC) पेस गर्ने; सन् २०१६ देखि लागू।
हानि-नोक्सानी कोष: COP 27 (शर्म अल-शेख, सन् २०२२) मा जलवायुजन्य हानि-नोक्सानीका लागि कोष स्थापना गर्ने निर्णय।
हरित जलवायु कोष (GCF): विकासशील देशलाई जलवायु वित्त उपलब्ध गराउने कोष।

७. नेपालको सहभागिता र नीतिगत व्यवस्था

UNFCCC: नेपाल सन् १९९४ मा पक्ष बन्यो।
क्योटो प्रोटोकल: नेपाल सन् २००५ मा पक्ष बन्यो।
पेरिस सम्झौता: नेपालले सन् २०१६ मा अनुमोदन गर्‍यो।
कालापत्थर मन्त्रिपरिषद् बैठक (सन् २००९): सगरमाथा आधार शिविर नजिक कालापत्थरमा बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले हिमाली क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनको असरप्रति विश्वको ध्यानाकर्षण गर्‍यो।
राष्ट्रिय अनुकूलन कार्यक्रम (NAPA), २०१० र स्थानीय अनुकूलन कार्ययोजना (LAPA) ढाँचा, २०११: समुदायस्तरमा अनुकूलन।
जलवायु परिवर्तन नीति: पहिलो नीति सन् २०११ मा र संशोधित राष्ट्रिय जलवायु परिवर्तन नीति, २०७६ (सन् २०१९)।
राष्ट्रिय अनुकूलन योजना (NAP): सन् २०२१ मा UNFCCC मा पेस।
दोस्रो NDC (सन् २०२०): नवीकरणीय ऊर्जा, विद्युतीय सवारी, वन क्षेत्र र स्वच्छ खाना पकाउने प्रविधिसम्बन्धी लक्ष्य।
दीर्घकालीन रणनीति: सन् २०४५ सम्म खुद शून्य (net-zero) उत्सर्जन हासिल गर्ने लक्ष्य।
वन तथा वातावरण मन्त्रालय: जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी मुख्य सम्पर्क निकाय (focal point)।
संविधान: धारा ३० ले स्वच्छ वातावरणको हक र वातावरणीय क्षतिबापत क्षतिपूर्ति पाउने हक दिएको छ। वातावरण संरक्षण ऐन, २०७६ ले पनि जलवायु परिवर्तन व्यवस्थापनका प्रावधान राखेको छ।

८. नेपालका सकारात्मक अभ्यास

सामुदायिक वन कार्यक्रमले वन क्षेत्र बढाई कार्बन सञ्चितिमा योगदान।
जलविद्युत्मा आधारित स्वच्छ ऊर्जा र विद्युतीय सवारी प्रवर्द्धन।
वैकल्पिक ऊर्जा: लघु जलविद्युत्, सौर्य ऊर्जा, बायोग्यास र सुधारिएको चुलो।
बाढी पूर्वसूचना प्रणाली र हिमताल जोखिम न्यूनीकरण (जस्तै इम्जा र त्सो रोल्पा हिमतालको पानी सतह घटाउने काम)।
REDD+ मार्फत वन संरक्षणबाट कार्बन लाभ लिने प्रयास।

९. चुनौती

जलवायु वित्तमा पहुँच कठिन र प्रक्रिया जटिल।
हिमाली क्षेत्रको वैज्ञानिक तथ्याङ्क र अनुसन्धानको कमी।
नीति धेरै, कार्यान्वयन र तीन तहबीच समन्वय कमजोर।
गरिबी र कमजोर पूर्वाधारले अनुकूलन क्षमता कम।
अव्यवस्थित सडक निर्माण र शहरीकरणले जोखिम थप्नु।
हानि-नोक्सानीको मापन र क्षतिपूर्ति प्राप्ति कठिन।

१०. सुधारका उपाय

स्थानीय तहको योजना र बजेटमा जलवायु अनुकूलन मूलप्रवाहीकरण।
जलवायु वित्त परिचालनका लागि संस्थागत क्षमता विकास।
हिमनदी, जलस्रोत र मौसम अनुसन्धान तथा अनुगमन सुदृढ।
नवीकरणीय ऊर्जा, विद्युतीय यातायात र हरित उद्योग प्रवर्द्धन।
प्रकृतिमा आधारित समाधान, जलाधार संरक्षण र दिगो भू-उपयोग।
हिमाली देशहरूको साझा आवाज अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा बलियो बनाउने कूटनीति।

निष्कर्ष

जलवायु परिवर्तन नेपालका लागि वातावरणीय मात्र होइन, विकास, जीविका र अस्तित्वसँग जोडिएको प्रश्न हो। नेपालले उत्सर्जनमा नगण्य योगदान गरे पनि हिमनदी पग्लनु, बाढी, पहिरो र खडेरीको मार भोगिरहेको छ। त्यसैले अनुकूलनलाई प्राथमिकता दिँदै स्वच्छ ऊर्जामार्फत हरित विकासको बाटो अपनाउनु र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा जलवायु न्यायको पक्षमा आवाज उठाउनु आवश्यक छ। जलवायु परिवर्तन विषयका सम्मेलन, वर्ष र नीतिहरू तालिका बनाएर दोहोर्‍याउनुहोस्।

Climate Change and Nepal: Complete Loksewa Notes (English)

Climate change is the world’s biggest environmental challenge, and Nepal, a Himalayan country, is among the most affected. That is why it is asked often in Public Service Commission (Loksewa Aayog) exams for Section Officer, Nayab Subba and Kharidar, under general knowledge, environment and current affairs. These notes cover the concept, causes, impacts in Nepal, international agreements, Nepal’s policies, challenges and model questions.

1. What is climate change?

Climate change is a long-term, significant shift in the average pattern of a place’s temperature, rainfall, wind and other weather conditions, usually measured over 30 years or more. Weather is the short-term state; climate is the long-term average.

The UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) defines it as a change of climate attributed directly or indirectly to human activity that alters the composition of the atmosphere, in addition to natural variability. In other words, today’s climate change is driven mainly by people.

2. Greenhouse effect and global warming

The Earth radiates back part of the heat it receives from the sun. Certain gases in the atmosphere absorb that heat and keep the planet warm; this is the greenhouse effect. Without it the Earth would be too cold to live on. Since the Industrial Revolution, however, these gases have risen sharply, pushing up the Earth’s average temperature. This is called global warming.

Greenhouse gas	Main sources
Carbon dioxide (CO₂)	Burning coal, oil and gas; deforestation
Methane (CH₄)	Rice paddies, livestock, landfills
Nitrous oxide (N₂O)	Chemical fertilisers, industrial processes
Fluorinated gases (HFCs, PFCs, SF₆)	Refrigerators, air conditioners, industry
Water vapour	Natural evaporation (rises as temperatures rise)

3. Causes

Natural: changes in solar activity, volcanic eruptions, shifts in the Earth’s orbit, ocean currents.
Human: heavy use of fossil fuels, deforestation and land-use change, industrialisation, unplanned urbanisation, intensive farming and livestock, poor waste management.

4. Impacts in Nepal

Nepal contributes a negligible share of global greenhouse gas emissions but suffers serious consequences. Studies show the Himalaya is warming faster than the global average.

Sector	Impact
Mountains and glaciers	Glacier retreat, risk of glacial lake outburst floods (GLOFs), rising snowline
Water resources	Drying springs, uncertain river flows, effects on hydropower
Agriculture and food security	Erratic monsoon, drought, new pests and diseases, lower yields
Disasters	More frequent and intense floods, landslides, forest fires, hailstorms, cold waves and heat waves
Biodiversity	Species moving uphill, spread of invasive species, habitat disruption
Health	Dengue and malaria spreading to hills and higher areas, water-borne disease
Tourism and livelihoods	Effects on mountain tourism, traditional farming and herding; migration

The poor, women, indigenous peoples, Dalits and remote communities are hit hardest, because their livelihoods depend more on natural resources and they have less capacity to adapt.

5. Mitigation and adaptation

Basis	Mitigation	Adaptation
Meaning	Reducing or absorbing greenhouse gas emissions	Adjusting life and livelihoods to a changed climate
Aim	Tackle the cause	Reduce the impact
Examples	Renewable energy, electric vehicles, forest conservation, improved cookstoves	Drought-tolerant crops, irrigation, early warning systems, safer settlements
Nepal’s priority	As a co-benefit	Main priority

6. International efforts

1988 – IPCC: the Intergovernmental Panel on Climate Change set up by the WMO and UNEP.
1992 – UNFCCC: opened for signature at the Rio Earth Summit; in force since 1994. Based on “common but differentiated responsibilities” (CBDR).
1995 – COP 1: the first Conference of the Parties, in Berlin.
1997 – Kyoto Protocol: legally binding emission cuts for developed countries; in force from 2005.
2015 – Paris Agreement (COP 21): keep warming well below 2°C above pre-industrial levels and pursue efforts to limit it to 1.5°C; every country submits Nationally Determined Contributions (NDCs); in force from 2016.
Loss and damage fund: agreed at COP 27 (Sharm el-Sheikh, 2022).
Green Climate Fund (GCF): channels climate finance to developing countries.

7. Nepal’s participation and policies

UNFCCC: Nepal became a party in 1994.
Kyoto Protocol: Nepal joined in 2005.
Paris Agreement: Nepal ratified it in 2016.
Kalapatthar cabinet meeting (2009): a cabinet meeting held at Kalapatthar near Everest Base Camp drew global attention to climate impacts in the Himalaya.
NAPA (2010) and LAPA framework (2011): community-level adaptation planning.
Climate Change Policy: first adopted in 2011, revised as the National Climate Change Policy, 2076 BS (2019).
National Adaptation Plan (NAP): submitted to the UNFCCC in 2021.
Second NDC (2020): targets on renewable energy, electric vehicles, forest cover and clean cooking.
Long-term strategy: aims for net-zero emissions by 2045.
Ministry of Forests and Environment: national focal point for climate change.
Constitution: Article 30 guarantees the right to a clean environment and to compensation for environmental harm. The Environment Protection Act, 2076 BS (2019) also contains climate change provisions.

8. Good practices in Nepal

Community forestry has expanded forest cover and carbon storage.
Clean hydropower-based energy and promotion of electric vehicles.
Alternative energy: micro-hydro, solar, biogas and improved cookstoves.
Flood early warning and GLOF risk reduction, such as lowering the water level of Imja and Tsho Rolpa glacial lakes.
Efforts to earn carbon benefits from forest conservation through REDD+.

9. Challenges

Difficult access to climate finance and complex procedures.
Limited scientific data and research on the Himalaya.
Many policies but weak implementation and coordination among the three tiers.
Poverty and weak infrastructure limit adaptive capacity.
Haphazard road building and urbanisation add to risk.
Hard to measure loss and damage and to secure compensation.

10. Way forward

Mainstream adaptation in local plans and budgets.
Build institutional capacity to mobilise climate finance.
Strengthen research and monitoring of glaciers, water and weather.
Promote renewable energy, electric transport and green industry.
Use nature-based solutions, watershed protection and sustainable land use.
Build a stronger joint voice for mountain countries in international forums.

Conclusion

For Nepal, climate change is not only an environmental issue but a question of development, livelihoods and survival. Although Nepal’s emissions are negligible, it bears the brunt of melting glaciers, floods, landslides and drought. It needs to prioritise adaptation, follow a green development path built on clean energy, and speak up for climate justice internationally. Revise the climate change conferences, years and policies as a table before your exam.

लोकसेवा शैलीका नमुना प्रश्न | PSC-Style Model Questions

खण्ड क: वस्तुगत प्रश्न (Objective)

क्योटो प्रोटोकल कुन वर्ष पारित भयो? / When was the Kyoto Protocol adopted?
(क) १९९२ (ख) १९९५ (ग) १९९७ (घ) २००५
उत्तर: (ग) १९९७
पेरिस सम्झौता कुन COP मा पारित भयो? / At which COP was the Paris Agreement adopted?
(क) COP 15 (ख) COP 19 (ग) COP 21 (घ) COP 26
उत्तर: (ग) COP 21
पेरिस सम्झौताले तापक्रम वृद्धि कति डिग्रीमा सीमित गर्ने प्रयास गर्ने लक्ष्य राखेको छ? / Paris Agreement’s aspirational warming limit?
(क) १ डिग्री (ख) १.५ डिग्री (ग) २.५ डिग्री (घ) ३ डिग्री
उत्तर: (ख) १.५ डिग्री सेल्सियस
IPCC कहिले स्थापना भयो? / When was the IPCC established?
(क) १९७२ (ख) १९८८ (ग) १९९२ (घ) १९९७
उत्तर: (ख) १९८८
नेपालमा जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी सम्पर्क निकाय कुन हो? / Nepal’s climate change focal point?
(क) गृह मन्त्रालय (ख) ऊर्जा मन्त्रालय (ग) वन तथा वातावरण मन्त्रालय (घ) कृषि मन्त्रालय
उत्तर: (ग) वन तथा वातावरण मन्त्रालय
नेपालको मन्त्रिपरिषद् बैठक कालापत्थरमा कुन वर्ष बसेको थियो? / In which year was the Kalapatthar cabinet meeting held?
(क) २००७ (ख) २००९ (ग) २०११ (घ) २०१५
उत्तर: (ख) २००९
संविधानको कुन धारामा स्वच्छ वातावरणको हक छ? / Which Article guarantees the right to a clean environment?
(क) धारा २७ (ख) धारा २९ (ग) धारा ३० (घ) धारा ३५
उत्तर: (ग) धारा ३०
हिमताल विस्फोटलाई अङ्ग्रेजीमा के भनिन्छ? / The English abbreviation for glacial lake outburst flood?
(क) GHG (ख) GLOF (ग) GCF (घ) GDP
उत्तर: (ख) GLOF
नेपालले खुद शून्य उत्सर्जन हासिल गर्ने लक्ष्य कुन वर्ष राखेको छ? / Nepal’s net-zero target year?
(क) २०३० (ख) २०४० (ग) २०४५ (घ) २०५०
उत्तर: (ग) २०४५
“साझा तर फरक-फरक जिम्मेवारी” को सिद्धान्त कुन सन्धिसँग सम्बन्धित छ? / “Common but differentiated responsibilities” is a principle of?
(क) मोन्ट्रियल प्रोटोकल (ख) UNFCCC (ग) रामसार महासन्धि (घ) CITES
उत्तर: (ख) UNFCCC

खण्ड ख: विषयगत प्रश्न (Subjective)

जलवायु परिवर्तन भनेको के हो? यसका मुख्य कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस्। (५ अङ्क) / Define climate change and list its main causes.
जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरण र अनुकूलनबीचको भिन्नता उदाहरणसहित प्रस्ट पार्नुहोस्। (५ अङ्क) / Distinguish between mitigation and adaptation with examples.
नेपालमा जलवायु परिवर्तनका असरहरू क्षेत्रगत रूपमा विश्लेषण गर्नुहोस्। (१० अङ्क) / Analyse the sectoral impacts of climate change in Nepal.
जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्रयास र तिनमा नेपालको सहभागिताको चर्चा गर्नुहोस्। (१० अङ्क) / Discuss international efforts on climate change and Nepal’s participation.
नेपालमा जलवायु परिवर्तन व्यवस्थापनका चुनौती र समाधानका उपायहरू सुझाउनुहोस्। (१० अङ्क) / Suggest solutions to the challenges of managing climate change in Nepal.

उत्तर लेख्ने तरिका: परिभाषाबाट सुरु गर्नुहोस्, सम्बन्धित सम्झौता, वर्ष र नेपालका नीति उल्लेख गर्नुहोस्, असर र उपाय बुँदागत रूपमा लेख्नुहोस् र छोटो निष्कर्षमा आफ्नो धारणा राख्नुहोस्।

बारम्बार सोधिने प्रश्न | FAQ

मौसम र जलवायुमा के फरक छ? / What is the difference between weather and climate?
मौसम छोटो अवधिको अवस्था हो, जलवायु लामो अवधिको औसत। / Weather is short-term; climate is the long-term average.

NDC भनेको के हो? / What is an NDC?
पेरिस सम्झौताअन्तर्गत प्रत्येक देशले पेस गर्ने राष्ट्रिय रूपमा निर्धारित योगदान। / A Nationally Determined Contribution each country submits under the Paris Agreement.

नेपालका लागि अनुकूलन किन बढी महत्त्वपूर्ण छ? / Why is adaptation more important for Nepal?
नेपालको उत्सर्जन नगण्य छ तर असर गम्भीर छ। / Nepal’s emissions are negligible but the impacts are severe.

UNFCCC को पक्ष राष्ट्रहरूको सम्मेलनलाई के भनिन्छ? / What is the UNFCCC parties’ meeting called?
COP (Conference of the Parties)। / The Conference of the Parties (COP).

यो विषय लोकसेवाको कुन पत्रमा आउँछ? / Which Loksewa paper covers this topic?
सामान्य ज्ञान, वातावरण र समसामयिक विषयसम्बन्धी पत्रमा। नवीनतम पाठ्यक्रम लोकसेवा आयोगको आधिकारिक वेबसाइट मा हेर्नुहोस्। / In general knowledge, environment and current affairs papers; check the latest syllabus on the PSC website.